„Ludziom naukowym” – określenie to zaczerpnęłam z książki Zygmunta Wasilewskiego – należałoby dziś poświęcić więcej uwagi. Autor wspomnianej frazy, charakteryzując czytelnikom z Galicji życie Polaków w Warszawie na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku, fragment swego dzieła poświęcił charakterystyce życia naukowego i niełatwym losom „ludzi naukowych”. Interesuje mnie szczególnie los – a właściwie model losu – badacza kultury, którego czas aktywności intelektualnej przypadł na drugą połowę dziewiętnastego wieku. Celowo użyłam terminu: badacz – uznałam, że jest szerszy i bardziej neutralny niż na przykład uczony, naukowiec czy człowiek nauki. Jako rzeczownik odczasownikowy, słowo badacz sugeruje raczej działanie niż odsyła do określonej dziedziny, pola lub rzeczy. Mniej mówi o pozycji, karierze czy zawodzie, pozwala raczej na określenie człowieka poprzez to, co ten robi. Niemniej jednak w słownikowej definicji badacz peryfrazowany jest w następujący sposób: ‘człowiek prowadzący badania naukowe, naukowiec, uczony’. [...]
[...] Jak dalece w odniesieniu do osoby Jana Michała Witorta (1853-1903), któremu będzie poświęcona rozprawa, uprawnione jest użycie kwalifikacji „badacz” (a zatem: naukowiec, uczony) i co do niej upoważnia? Zapytajmy także: jakie warunki musi spełniać człowiek, by można było uznać go za naukowca? Co legitymizuje uczonego? Jakie musi mieć umiejętności, wykształcenie, tytuł naukowy? Czym powinien się wykazać? Przez jakie grono i w jaki sposób jest oceniany, a także co jest podstawą oceny? Odpowiedzi na te pytania mogą być różne w zależności od tego, o jakim momencie historycznym i miejscu geograficznym mówimy. Mnie będą interesować przede wszystkim dwie ostatnie dekady dziewiętnastego wieku, w tym czasie bowiem ogłaszane były naukowe i publicystyczne prace Jana Michała Witorta. Ponadto ten fragment losów polskiego etnografa zrekonstruować można dzięki istniejącym materiałom biograficznym.

Ze Wstępu